Terrorisme en het trappenhuis

Uit ‘De Evolutionaire Stempel’ – samenvatting van hoofdstuk 6.3. 

Terrorisme en het trappenhuis

Met de moord op Theo van Gogh op 2 november 2004, komt ook in Nederland het moslimfundamentalisme in de picture. Er is sprake van een nieuw element, de westerse levenswijze is target. Ineens is elke burger doelwit en dat is beangstigend. De disproportionele aandacht in de pers is zeker te begrijpen. Vanuit populistische hoek wordt een angstcultuur nog eens verder opgejaagd en politiek uitgebuit. Ongewild werd hiermee vrij simpel een belangrijk doel van terrorisme bereikt, ontwrichting van de westerse samenleving door het zaaien van angst.

Staircase to Terrorism

Naar aanleiding van de aanslagen van 9/11 in Amerika, ontwikkelde Fathali Moghaddam de ‘Staircase to terrorism’. Deze ‘trap naar terrorisme’ bestaat uit vijf treden:

  1. Het ervaren van oneerlijkheid.
  2. Er zijn geen opties voor verbetering.
  3. Is er een duidelijke vijand? Zo ja, is er bereidheid tot geweld?
  4. Is er een ondersteunende ideologie of organisatie? Zijn aanhangers geïsoleerd?
  5. Overgaan tot terreur.

De eerste trede, het ‘ervaren van oneerlijkheid’ is een menselijk gegeven. Kijk maar op Twitter. De tweede trede is direct al cruciaal, zijn er opties voor verbetering? Indien er geen oplossingen mogelijk zijn, indien het hard tegen hard gaat, kan dit een opmaat zijn naar radicalisering.

Kiesstelsel

Het is aan de kwaliteit van de betrokken samenleving in hoeverre onvrede gekanaliseerd kan worden. Het lijkt er op dat de typisch Nederlandse aanpak van het theedrinken, de ‘boel bij elkaar houden’, de aanwezigheid van buurtagenten, samenwerking met buurtcomités en scholen een positieve uitwerking heeft. De misschien wel doorslaggevende factor ligt besloten in ons democratisch stelsel van evenredige vertegenwoordiging met een lage kiesdrempel. Onvrede kan direct gekanaliseerd worden in protestpartijen, want ook de tegenpolen zijn in ons parlement vertegenwoordigd. In de landen om ons heen met meerderheidsstelsels is dit in het geheel niet of in mindere mate het geval.

Ik verwijs in dit verband ook nog even naar het zondebok-mechanisme van René Girard. Samenlevingen hebben soms een expansievat nodig, de frustratie, uit welke hoek dan ook, moet zich ergens op richten. Nadat de onschuldige is ‘gestraft’ of geofferd, keert de rust terug. Althans, voorlopig, totdat een nieuwe zondebok is gevonden.
Bij de populistische stromingen in Nederland heeft de permanente onvrede (nog) niet geleid tot geweld, de opstap naar de derde trede.
Voor de vierde en vijfde trede is een geweldsideologie noodzakelijk. Dat kan zowel een extreem rechtse als extreem linkse boodschap zijn. 

Ten aanzien van de islam is er een eigentijds probleem. Als gevolg van de Verlichting, kennen wij in het christendom een scheiding tussen kerk en staat. Zo niet in de islam, daar heeft de Verlichting niet plaatsgevonden. In het Midden Oosten is dan ook nauwelijks sprake van een ontwikkelde democratie. Dat heeft dan weer als gevolg dat als de tweede trede, opties voor verbetering, geen politiek vervolg kunnen hebben. De moskee is dan de enige plek voor oppositie. Je ziet ook dat het jihadisme zich lokaal ontwikkelt. De islam kent geen centraal gezag of paus, die op grond van de geloofsleer op de voorhand aanslagplegers kan weerhouden.

In ieder geval, het aanwijzen van de islam als de enige oorzaak van terrorisme is dan ook niet terecht. Religie, ook ooit het christendom, is slechts het voertuig van maatschappelijk protest dat niet op democratische wijze een uitweg krijgt. 

Terug naar de inhoudsopgave

Terug naar De Evolutionaire Stempel