Raadgevend referendum, weg ermee!

0

Directe democratie

Bij een referendum, zowel raadgevend als bindend, wordt de burger direct bij besluitvorming betrokken. Helemaal in overeenstemming met onze participatiesamenleving. Wat wil je nog meer. Bij de voorstanders ligt dan ook hier de absolute focus, de mogelijkheid dat de kiezer direct kan beslissen. Misschien is het wel blindstaren, want er zijn ook nadelen, zeer zeker bij het raadgevend referendum. Een vraag die weinig of niet gesteld wordt: wat is de meerwaarde op hetgeen we al hebben?

Wetten volgen een zorgvuldig traject

In ons stelsel wordt volgen wetten een zorgvuldig traject. Simpel gesteld, een voorstel wordt voor advies eerst voorgelegd aan de Raad van State. Middels debatten in de Tweede Kamer zijn aanpassingen mogelijk. Na aanname in beide Kamers en publicatie in het staatsblad kan een wet in werking treden.

Referendum is een Volksafwijzing

Een raadgevend referendum kan uitsluitend geïnitieerd worden over aangenomen wetten. Dat betekent dat initiatiefnemers één enkel doel voor ogen hebben, het ongedaan krijgen van die wet. Daarom kun je beter spreken van ‘volksafwijzing’ in plaats van referendum. Een referendum onderbreekt of stopt het bestaande besluitvormingsproces. Maar waarom? In de raadgevende variant is een uitslag weer niet bindend. Dat maakt het ten aanzien van verwachtingen in een coalitie-democratie behoorlijk verwarrend.

’Sorry, ik heb me bedacht’

De Tweede Kamer wordt door het electoraat direct gekozen en krijgt een mandaat voor vier jaar. Eenzelfde periode geldt voor de Eerste Kamer, maar dan getrapt gekozen via de Provinciale Staten. Indien een referendum wordt geinitialiseerd, heeft dan de kiezer destijds een kapitale fout begaan door een onjuist mandaat af te geven? Is het volk er zo snel totaal anders over gaan denken? In deze zienswijze is het referendum dan ook een zwaktebod.

Kromme bananen

De ervaring wijst uit dat bij een referendum niet ter zake argumenten de overhand hebben. Zeg maar onderbuikgevoelens dan wel de waan van de dag. Het gaat niet om nieuwe, onbesproken gebleven inzichten. 
Bij het Ukraine associatieverdrag ging het de tegenstanders helemaal niet om de Ukraine, nee de EU als organisatie lag op de korrel.
Bij de aanloop naar het Brexit referendum was het nog veel bonter: de EU mag niet bepalen hoe krom de bananen mogen zijn; de EU is van plan een verbod in te stellen op het blazen van ballonnen door kinderen. Maar ook recentelijk. Retoriek als het ‘einde van de democratie’, een ‘staatsgreep’, ‘minachting van de kiezer’, is niet van een beter gehalte. De SP riep op om op 21 maart tegen de ‘sleepwet’ te stemmen als protest tegen het afschaffen van het raadgevend referendum. Gaat het om de merites van de sleepwet, of gaat het over het afschaffen van het referendum? Voor dit soort ongein is democratie helemaal niet bedoeld!

Opkomst

Bij het Ukraine referendum was de opkomst slechts 32%, met de hakken over de sloot dus. Maar wel in schril contrast met de 74% opkomst bij de voorafgaande Kamerverkiezingen. Je hoeft geen rekenwonder te zijn om hier een ‘tirannie van de minderheid’ te vermoeden. Een opkomst minstens gelijk aan de voorafgaande kamerverkiezing zou pas indruk hebben gemaakt. Nu niet.



Kennis

Een belangrijke voorwaarde voor elk besluitvormingsproces, zeker in een democratie, is de aanwezigheid van kennis bij alle betrokkenen. Van gekozen afgevaardigden mag je verwachten dat ze daarover beschikken. Politieke partijen, kartel of niet, hebben hun eigen deskundigen. Hoe zit het met de kiezer? Kan die zelfstandig een weloverwogen afweging maken? Het is twijfelachtig of de 325 pagina’s van het associatieverdrag werden doorgespit, meningen werden gevormd door beweringen, niet zozeer door feiten. Bijkomend probleem is dat  negativiteit beter verkoopt. De mens heeft nog iets van een vluchtdier en is alert op waarschuwingen.

Niet doen dus

Het referendum, bedoeld als een vorm van directe besluitvorming, is op vooralsnog verworden tot een politiek instrument met andere intenties als doel. Het is dan ook niet raar dat een (kleine) meerderheidsregering hier van af wil. Uiteraard is de initiatiefnemer, D’66 de gebeten hond.
De wens is hier de vader van de gedachte, het voordeel van directe besluitvorming door het volk blijkt in de praktijk geen waarlijk democratisch participatiemiddel. Vooralsnog biedt het huidige kiesstelsel voldoende voorwaarden. Het is dan ook beter de focus te verleggen naar een bindend referendum. Maar dan wel geleerd hebbende en wel onder voorwaarden. De Donorwet zou hier geschikt voor zijn.

Het wordt stil in Den Haag

Een aangenomen raadgevend referendum kun je ook zien een motie van wantrouwen. Goede vraag: zou dit dan ook maar moeten leiden tot het aftreden van de Tweede Kamer? En ook van de Eerste Kamer en de regering? Immers, zij zijn allemaal teruggefloten door het volk. Maar dan gaat eigenlijk ook de kiezer niet vrijuit. Een gegeven mandaat tussentijds intrekken is gewoon een zwaktebod.
=
Ybo van den Beukel

Naar de homepage


Plaats je reactie direct hieronder: 

  • Meldt je aan met je eigen Facebook-, Twitter- of Google-account.
  • Je kunt je ook eenmalig aanmelden met je eigen e-mailadres.