Pleidooi burgerschap – samenvatting

0

Uit ‘De Evolutionaire Stempel’. Hoofdstuk 8.2 volledig opgenomen

– Pleidooi voor burgerschap

De samenleving verandert razendsnel, vast werk wordt flexwerk, minder mensen zijn lid van verenigingen en vakbonden, kiezers hoppen tussen politieke partijen, één op de drie huwelijken strandt, kinderen met trauma’s en moeders zonder werk doen noodgedwongen een beroep op subsidies en uitkeringen, in 2016 deden deurwaarders ruim drie miljoen aanzeggingen, meer dan 1 miljoen keer werd er beslag gelegd, 28.000 keer werd water of elektriciteit afgesloten en 8.000 keer werd een huis ontruimd, schuldsanering herhuisvesting en psychische opvang komen ten laste van de belastingbetaler. Ik kan nog wel even doorgaan. Het is ieder voor zich, welkom in de vloeibare samenleving. 

Velen kunnen het tempo van de snelle veranderingen moeizaam bijbenen. Dat is goed te zien op het moment par excellence bij verkiezingen. Hier kan de burger feitelijke invloed uitoefenen. Echter, er is een stijgend percentage zwevende kiezers, oplopend tot wel 70%. En dat is een veeg teken, men weet het niet meer. Alsof je pas op kantoor bij de notaris een beslissing neemt welk huis je koopt. Verkiezingen bepalen wel de toekomst van je eigen land, dat wordt vaak niet gezien.

Een deel van de burgers groeit niet mee met ontwikkelingen. Maatschappelijk inzicht, het ‘samenleven’ wordt in het onderwijs nauwelijks bijgebracht en er zijn ook geen periodieke updates of bijscholingen. Want wat weet de burger eigenlijk over democratie, de Trias Politica, de rechtspraak, het bestuur, de EU? Weten we echt wel alles over internet, de social media en de bitcoin? Kunnen we wel omgaan met welvaart, geld, de pinpas, de creditcard, weten we hoe te budgetteren? Hoe zit het met verzekeringen, hypotheken, bankzaken, kopen op krediet en belastingheffing? Wat weten we van ons milieu, de klimaatproblematiek, persoonlijke verzorging, obesitas, hoe gezond te leven? Hoe zit het met ons empathische vermogen, hoe gaan we om met de buren, met onze opa en oma’s? Waarom laten we plastic rotsooi achter in het park? Snappen we het verschil tussen causaliteit en correlatie? Wat weten we van het kolonialisme, de slavenhandel, de emigratie, de wereldgezondheid, het neoliberalisme en onze evolutionaire oorsprong? Onkunde en daarmee gepaard gaande argeloosheid maakt de burger slachtoffer van halve waarheden en nepnieuws. Volgens Europees onderzoek ziet acht op de tien jongeren het verschil niet tussen echt- en nepnieuws. Dat is 80%, bereid je maar voor, het is ons toekomstige electoraat.

De overheid heeft de participatiesamenleving geproclameerd, de burger moet dus ‘meedoen en zelf beslissen’, op zich niet verkeerd, maar het impliceert dat burgers daartoe ook in staat moeten zijn. Dan heeft diezelfde overheid toch ook de plicht om alle deelnemers goed voor te bereiden? 

Dit is dan ook een vurig pleidooi voor een upgrading van het nu te vrijblijvende vak Burgerschap. Of noem het wereldoriëntatie.

Maak dit vak verplicht voor alle leerplicht jaren en sluit af met een examen als voorwaarde voor stemrecht. Maak het ook verplicht voor all nieuwkomers. Upgrading, periodiek bijpraten kan via de NPO. 

Het onderwijs in Nederland is vooral gericht op het afleveren van geschikte werknemers bij de bedrijfspoorten. De leerplicht kost de staat, de belastingbetaler, pakweg een ton per leerling en dat is nog een lage inschatting. Prima, de bedrijven zijn er blij mee. En ook de mensen die in de bedrijven een goede boterham verdienen. 

Diploma’s zijn vereist voor alles en nog wat. Wil je in een auto rijden, dan is een rijbewijs verplicht. Waar blijft de ‘opleiding’ tot volwaardig burger? Het maatschappelijk leven staat bol van contracten, overeenkomsten, bonnetjes en diploma’s. Waarom geen afsluitend ‘burgerschapscontract’, als de bevestiging dat de burger bereid is om ‘samen te leven’, dat hij de grondwet heeft begrepen, dat hij weet hoe ons kiesstelsel werkt. 

Theorie uit leerboeken is noodzakelijk, maar ook praktijkervaring is nodig voor een verbreding van inzicht. Verbind er stages aan, meekijken en meelopen in de gemeenteraad, bij de rechtbank, de dijkversteviging, de ambulancedienst, de politie, de brandweer, de zorg, de landbouw en het abattoir. 

De kosten? Waarschijnlijk dat de rekening voor goed burgerschap al vrij snel gedekt wordt door besparingen op allerlei sociale potjes, de taken van de politie, de GGZ, de rechtspraak en het gevangeniswezen.

Kennis over de geschiedenis van de mensheid, over onze huidige manier van samenleven, over het behoud van onze aarde, zijn een voorwaarde voor de noodzakelijke heroriëntatie op de toekomst. Het persoonlijk gewin zal plaats moeten maken, het ‘denken’ zal gericht moeten worden op het voortbestaan van allen.  Al was het maar om zo nu en dan niet terug te vallen op het zoogdierenbrein. 

De kwaliteit van samenlevingen is af te meten aan de beheersing van het ongestuurd evolutionair gedrag. En zo is het, de geschiedenis wijst uit dat samenwerking en solidariteit een doeltreffend menselijk antwoord is op de harde en ongestructureerde evolutie. 

Maar dat moet de mens nog leren, dat heeft hij niet meegekregen. Daarom nog een keer Malala: 

‘Onderwijs is onderwijs. We zouden alles moeten leren en dan kiezen welk pad we willen volgen. Onderwijs is niet oosters of westers, het is menselijk.’ 

Terug naar de inhoudsopgave

Terug naar de homepage

 

 

Reacties zijn gesloten.