Pleidooi burgerschap – samenvatting

0

Uit ‘De Evolutionaire Stempel’; In Hoofdstuk 8 is opgenomen een ‘Pleidooi voor burgerschap’.

Pleidooi voor burgerschap

De zuilensamenleving voorzag in de vorming van volgzame burgers. Dat was nog niet eens zo lang geleden en ook de sociaaldemocratie werd in recordtempo afgebouwd. De samenleving verandert door privatiseringen, vast werk wordt flexwerk, minder mensen zijn lid van verenigingen en vakbonden, kiezers hoppen tussen politieke partijen. En meer. Eén op de drie huwelijken strandt, kinderen met trauma’s en moeders zonder werk doen noodgedwongen een beroep op subsidies en uitkeringen. Schuldsanering en herhuisvesting komen ten laste van de belastingbetaler. In 2016 deden deurwaarders ruim drie miljoen aanzeggingen, meer dan 1 miljoen keer werd er beslag gelegd, 28.000 keer werd water of elektriciteit afgesloten en 8.000 keer werd een huis ontruimd. Het is nu ieder voor zich, welkom in de vloeibare samenleving. 

Velen kunnen de snelle veranderingen moeizaam bijbenen. Dat is goed te zien als de burger eindelijk invloed kan uitoefenen via verkiezingen, er is een stijgend percentage zwevende kiezers, oplopend tot wel 70%. Men weet het niet meer. Het is een veeg teken als van te voren niet wordt nagedacht over zo iets belangrijks als het besturen van je eigen land. Alsof je bij de notaris op kantoor een beslissing neemt over welk huis je koopt. 

Een groot deel van de burgers groeit niet mee met razendsnelle ontwikkelingen: het wordt in het onderwijs nauwelijks bijgebracht en er zijn geen periodieke updates of bijscholingen. Want hoe om te gaan met welvaart? Wat weet de burger eigenlijk over democratie, het bestuur, de EU? Volgens Europees onderzoek ziet acht op de tien jongeren het verschil niet tussen echt- en nepnieuws. Dat is straks wel het toekomstige electoraat. Weten we echt wel alles over internet, de social media en de bitcoin? Niet iedereen kan in een consumptiemaatschappij het enorme aanbod aan verleidingen weerstaan. Kunnen we wel omgaan met geld, de pinpas, de creditcard, weten we hoe te budgetteren? Hoe het zit met verzekeringen, hypotheken, bankzaken, kopen op krediet en belastingheffing? Wat weten we van ons milieu, de klimaatproblematiek, persoonlijke verzorging, obesitas, hoe gezond te leven? 

De overheid heeft eenzijdig de participatiesamenleving geproclameerd, de burger moet dus ‘meedoen en zelf beslissen’, op zich niet verkeerd. Maar het impliceert wel dat burgers daartoe ook in staat moeten zijn. Dan heeft diezelfde overheid toch ook de plicht om alle deelnemers goed voor te bereiden? 

Dit is dan ook een vurig pleidooi voor een upgrading van het nu te vrijblijvende vak Burgerschap. Of noem het maatschappijleer. Maak dit vak verplicht voor alle leerplicht jaren en sluit af met een examen. De samenleving verandert razendsnel, eerst maar een inhaalslag. Tussentijdse updates horen daar ook bij, de burger moèt periodiek worden bijgepraat. Dat kan via de NPO.

Het onderwijs in Nederland is vooral gericht op het afleveren van geschikte werknemers bij de bedrijfspoorten. De leerplicht kost de staat, de belastingbetaler, pakweg een ton per leerling. Dat is nog een lage inschatting. Prima, de bedrijven zijn er blij mee. En ook de mensen die in de bedrijven een goede boterham verdienen. Natuurlijk, diploma’s zijn vereist voor zowat alles en nog wat. Wil je in een auto rijden, dan is een rijbewijs verplicht. Ook nieuwkomers zijn verplicht een inburgeringscursus te volgen en examen te doen. Waar blijft de ‘opleiding’ tot volwaardig burger?

En ja, theorie uit leerboeken is noodzakelijk, maar ook praktijkervaring is nodig voor een verbreding van inzicht. Verbindt stages aan een politiek-sociale opvoeding, meekijken en meelopen in de gemeenteraad, de rechtbank, de dijkversteviging, de ambulancedienst, de brandweer, de zorg, de landbouw en het abattoir. Of in die sectoren waar het niet soepel verloopt. Een goede tip is een week lang de sociale knelpunten in De Telegraaf inventariseren en vervolgens bedenken waar opleiding en voorkennis erger hadden kunnen voorkomen.

De kosten? Waarschijnlijk dat de rekening voor goed burgerschap gelijk al gedekt wordt door besparingen op sociale potjes, politie en rechtspraak. Het maatschappelijk leven staat bol van contracten, overeenkomsten, bonnetjes en diploma’s. Waarom geen afsluitend ‘burgerschapscontract’? Een bevestiging dat de burger bereid is om ‘samen te leven’, dat hij de grondwet heeft begrepen, dat hij weet hoe ons kiesstelsel werkt. Een dergelijk contract zou voorwaarde kunnen zijn voor deelname aan het kiesrecht.

Een slotopmerking: de kwaliteit van samenlevingen kun je afmeten aan de beheersing van het ongestuurd evolutionair gedrag. 

Nogmaals Malala:
‘Onderwijs is onderwijs. We zouden alles moeten leren en dan kiezen welk pad we willen volgen. Onderwijs is niet oosters of westers, het is menselijk.’ 

Terug naar Uittreksel

 

Reacties zijn gesloten.