Burgerschap

Uit ‘De Evolutionaire Stempel’.
Laatste hoofdstuk, laatste paragraaf (volledig opgenomen)

– Pleidooi voor burgerschap

De samenleving verandert razendsnel, vast werk wordt flexwerk, minder mensen zijn lid van verenigingen en vakbonden, kiezers hoppen tussen politieke partijen, één op de drie huwelijken strandt, kinderen met trauma’s en moeders zonder werk doen noodgedwongen een beroep op subsidies en uitkeringen. In 2016 deden deurwaarders ruim drie miljoen aanzeggingen, 28.000 keer werd water of elektriciteit afgesloten en 8.000 keer werd een huis ontruimd, meer dan één miljoen keer werd beslag gelegd, schuldsanering herhuisvesting en psychische opvang komen ten laste van de belastingbetaler. Problemen ontstaan als het ‘binnenharken’ niet zo goed meer lukt, er is ons niet geleerd hoe tegenslagen op te vangen. Welkom in de ratrace van het neoliberale van ‘meer’ naar ‘nog meer’. 

Het bijbrengen van vaardigheden om een dik belegde boterham te verdienen is prima, maar het slaat behoorlijk door. Laten we de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen niet uit het oog verliezen. Ten aanzien van een leefbare omgeving, wat weten we eigenlijk over ons milieu, de CO2 uitstoot, PFAS, de klimaatproblematiek? Weten we wel hoeveel voedsel en water er nodig is om 1 kilo rundvlees op tafel te krijgen? Beseffen we wel dat wereldwijd naar schatting 30 tot 50% van ons voedsel wordt weggegooid? Kunnen we wel omgaan met welvaart, geld, de pinpas, de creditcard, de bitcoin, kunnen we budgetteren? Hoe zit het met verzekeringen, hypotheken, bankzaken, kopen op krediet en belastingheffing? Wat weten we over persoonlijke verzorging, obesitas, virussen, gezond leven? Kennen we de gevaren van drugs, criminaliteit? Allemaal zaken die niet worden bijgebracht in een neoliberale opleiding. Leve de vrijheid, de burger moet het zelf maar ondervinden en uitzoeken. 

Dat velen het tempo van snelle veranderingen moeilijk kunnen bijbenen, is goed te zien bij verkiezingen. Op dit moment par excellence, is er een stijgend percentage zwevende kiezers, oplopend tot wel 70%. Dat is een veeg teken, politiek bewustzijn werd en wordt niet bijgebracht. Alsof op het kantoor bij de notaris een beslissing wordt genomen over welk huis wordt gekocht. Verkiezingen zijn bepalend voor de toekomst van het land, dus ook voor jezelf, die link wordt vaak niet gelegd. 

Waarom denken en handelen mensen zoals ze denken en doen? Hoe zit het eigenlijk met onze samenlevingsvaardigheden? Begrijpen we de impact van onze evolutionaire oorsprong, de rol van religie? Kent men het verschil tussen individueel overleven en het gezamenlijk voortbestaan? Snappen we het verschil tussen causaliteit en correlatie? Wat weten we van het kolonialisme, de slavenhandel, de emigratie, de wereldgezondheid, het neoliberalisme? Hoe kunnen we geweld en terrorisme voorkomen? Weten we wel alles over de Trias Politica, de grondwet, de rechtspraak, het bestuur, de EU? 

De kwaliteit van samenlevingen is af te meten aan de mate waarin evolutionair gedrag is gekanaliseerd. De mens beschikt dan wel over een rationeel brein, maar zo nu en dan hebben we te maken met oprispingen, het zijn de typische kenmerken van de ‘Evolutionaire Stempel’, ongelijkheid, planloosheid, normloosheid, de kortetermijnvisie, de angst voor vreemden en getuige de talloze dictators in deze wereld, de katalyserende rol van het testosteron. 

Gebrek aan zowel samenlevingskennis als -vaardigheden leiden tot argeloosheid, het maakt de burger slachtoffer van halve waarheden en complottheorieën. Volgens Europees onderzoek ziet acht op de tien jongeren het verschil niet tussen echt- en nepnieuws. Dat is 80%, bereid je maar voor, het is ons toekomstige electoraat. 

De overheid heeft de participatiesamenleving geproclameerd, de burgers worden geachte mee te doen en zelf te beslissen. Op zich niet verkeerd, maar het impliceert dat burgers daartoe ook in staat moeten worden gesteld. Diezelfde overheid heeft  de edele plicht de burger goed voor te bereiden. Dit is dan ook een vurig pleidooi voor een upgrading van het nu te vrijblijvende vak Burgerschap. Of noem het gelijk al ‘Samenleven’. Maak dit vak verplicht voor alle leerplicht jaren, je kunt niet vroeg genoeg beginnen en sluit af met een examen als toegang tot het stemrecht. Maak het vak ook verplicht voor nieuwkomers, migranten. Upgrading, jaarlijkse bijscholing kan via de NPO. Het onderwijs in Nederland is vooral gericht op het afleveren van geschikte werknemers bij de bedrijfspoorten. De leerplicht kost de staat, de belastingbetaler, pakweg een ton per leerling en dat is een lage inschatting. Prima, de bedrijven zijn er blij mee en ook de werknemers die een goede boterham verdienen. Diploma’s zijn vereist voor alles en nog wat. Wil je in een auto rijden, dan is een rijbewijs verplicht. Waar blijft de ‘opleiding’ tot volwaardig burger? Het maatschappelijk leven staat bol van contracten, overeenkomsten, bonnetjes en diploma’s, waarom geen afsluitend ‘burgerschapscontract’ als de bevestiging om ‘samen te leven’ in een democratie, dat de grondwet wordt begrepen, dat men weet hoe ons kiesstelsel werkt.

Theorie uit leerboeken is een vereiste, maar ook praktijkervaring is nodig voor een verbreding van inzicht. Verbind er stages aan, meekijken en meelopen in de gemeenteraad, bij de rechtbank, de dijkversteviging, de landbouw, een varkensfokkerij, de ambulancedienst, de brandweer, de zorg, het ziekenhuis, een hospice. 

De kosten? Waarschijnlijk dat de rekening voor burgerschap al vrij snel gedekt wordt door besparingen op de taken van de politie, de GGZ, de rechtspraak, het gevangeniswezen en allerlei sociale potjes. 

Ik sluit af met een citaat van Malala66, Pakistaans meisje, zwaargewond door een Taliban kogel in haar hoofd. Deze werd verwijderd, ze overleefde en verwierf internationale erkenning. Zij heeft begrepen dat het menselijk brein een leeg omhulsel is. 

‘Onderwijs is onderwijs. We zouden alles moeten leren en dan kiezen welk pad we willen volgen. Onderwijs is niet oosters of westers, het is menselijk.’ 

Terug naar De Evolutionaire Stempel