Uittreksel

Een korte geschiedenis van de mensheid

Door de mutatie van een geheugen was de mens in staat te reflecteren, te evalueren en te anticiperen. Een gigantisch voordeel in een ongestructureerde evolutie. 

Deze ‘meevaller’ betaalt zich vrij snel uit, door de ‘agrarische revolutie’ kunnen nu onafhankelijk van natuurlijke omstandigheden meer mensen samenleven. 

Samenleven met velen

Echter, de mens is van oorsprong niet behept om met velen samen te leven. 

Robin Dunbar, engels antropoloog, publiceerde in 1993 een onderzoek naar het aantal  relaties die een mens kan onderhouden. Hij vond een correlatie tussen de grootte van de neocortex in de hersenen en de grootte van de groep. Voor de mens was een aantal van 150 zo ongeveer het maximum om bij elkaar te blijven, meer kan de neocortex niet aan. 

Zes evolutionaire kenmerken

Een zestal evolutionaire kenmerken, prima geschikt voor een primitieve levenswijze, zitten de samenlevende mens (ook nu nog) in de weg:
ongelijkheid, plan- en normloosheid, een korte termijn visie, angst voor vreemden, de mens als vluchtdier en tenslotte het testosteron als aanjager, als katalysator.

Religie

Voorwaarde om met veel onbekenden samen te leven is een mate van vertrouwen. Hier speelde religie een beslissende rol door te voorzien in een stelsel van sociale regelgeving, zeg maar de Tien Geboden.

Terzijde, maar niet onbelangrijk, in de monotheïstische variant, het jodendom, het christendom en de islam, wordt de strijd tussen de goden verlegd naar een strijd tussen de mensen op aarde. Een uitverkoren volk heeft op aarde grenzen nodig en die grenzen moeten worden verdedigd. Monotheïstische religies zijn meestal succesvoller, dat dan weer wel; het is ook een verklaring voor oorlog en jihadisme. 

Sociaal contract

Na de periode van de Verlichting kan door het klassiek liberale adagio ‘mijn vrijheid stopt waar die van jou begint’, nu ook zònder religie met velen worden samengeleefd. Maar dan is wel een ‘sociaal contract’ nodig, de democratie doet haar intrede.

Wetenschap komt tot bloei, de Industriële Revolutie gaat van start, ideologieën komen tot ontwikkeling. Hier ligt de basis voor onze samenleving.

Menselijk gedrag

Aan de hand van de evolutionaire stempel, wordt met behulp van gedragstheorieën het menselijk inzichtelijk gemaakt. 
Experimenten tonen aan dat elk mens tot gruweldaden in staat is. Ook u en ik. 
Uiteindelijk zijn het de omgevingsfactoren (zeg maar de samenlevingsfactoren) die zowel het succes als ook de mate van  geweld bepalen: De kwaliteit van samenlevingen kun je afmeten aan de beheersing van ongestuurd evolutionair gedrag. 

Onze tijd

Onze tijd begint met de Verlichting, het loslaten van de goddelijke beschikking. De mens gaat zèlf nadenken.

De koloniale periode, veelal gemakshalve vergeten, was de oorzaak van de wereldwijde  onbalans die nog altijd voortduurt. De migratiegolven aan het begin van de 21e eeuw zijn daar een gevolg van.  

Na 1945 in een sfeer van ‘dat nooit weer’, ontstaat een nieuw elan. De sociaal democratische partijen zijn belangrijk voor de opbouw van de verzorgingsstaat. De welvaart neemt toe. En in Europa houdt de vrede stand. 

Nieuwe inzichten, we switchen van Maynard Keynes naar Friedrich Hayek, leiden na de val van de Berlijnse Muur tot een economische versnelling richting het ‘neoliberalisme’. Een terugtredende overheid, het vrije marktmechanisme en het loslaten van de goudstandaard leiden tot een welvaartssprong.

De eendimensionale massamens

In het klassieke liberalisme was het adagio: ‘mijn vrijheid stopt waar die van jou begint’. In een neoliberale context wordt het verlegd naar: ‘mijn vrijheid stopt pas als jij bezwaar maakt’. Dat zie je terug in omgangsvormen, minder respect, minder rekening houden met de ander. Individualisme komt in de plaats van samenwerking en solidariteit. Men kan het zich permitteren, door de welvaart is er minder afhankelijkheid.

De politieke paragraaf

Bij ‘links’ staan samenwerking en solidariteit hoog in het vaandel. Daarentegen neigt ‘rechts’ naar een terugkeer in de richting van een ‘ongestuurde evolutie’. 
Een ding moge duidelijk zijn: ‘samenwerking is het menselijke antwoord op de evolutie.’ 

Tenslotte

Een gedachtenexperiment is een goede oefening voor beleidsmakers en nuttig voor criticasters: bepaal vanachter een sluier van onwetendheid wat dan wèl een rechtvaardige samenleving is. 

Het boek sluit af met een pleidooi voor een volwaardig burgerschap: elke burger moet (beter) worden opgeleid om de toekomst in eigen hand te kunnen nemen.

Verwijzingen

Voor een gedegen onderbouwing is het aan te raden toch het boek te lezen.
In de hoofdstukken staan ongeveer 80 links naar verwijzingen. Deze zijn op zich al interessant om als apart hoofdstuk door te nemen.  

Bekijk voor de opbouw de inhoudsopgave

Terug naar de boek pagina