We worden op radio, televisie en in de krant geconfronteerd met uitwassen van menselijk gedrag. 

Dit boek gaat een stapje verder: Waarom en Hoe MENSEN Denken en Doen 
De nadruk ligt op op WAAROM en HOE.

Elk mens krijgt overlevingsinstincten mee. Echter, vaardigheden voor onze complexe samenleving moeten alsnog worden geleerd: taal, rationaliteit.

Samenwerking en solidariteit is het menselijke antwoord op de ongestructureerde en harde survival of the fittest. Problemen ontstaan als dat bijbrengen tekortschiet, als het rationeel brein het niet meer kan bevatten Dan wordt gemakkelijk teruggevallen op de meegegeven impulsen: spreekkoren in voetbalstadions, zinloos geweld tegen hulpverleners, me@too, populisme, agressie en zelfs oorlog.

Welke zijn dan die overlevingsinstincten? In hoofdstuk 7 staan ze op een rij: sociaal darwinisme, gebrek aan empathie, kortetermijnvisie, planloosheid, normloosheid, een aangeboren angst voor vreemden (en het vreemde), territoriumdrang, de mens als ‘vluchtdier’ en ‘last bus not least’ het mannelijk testosteron als katalysator.

De kwaliteit van samenlevingen is af te meten aan de mate waarin primitief gedrag is gekanaliseerd.
Of is het menselijk brein nog onvoldoende ontwikkeld? 

Wat we zouden of misschien zelfs wel moeten doen staat in hoofdstuk 8. 

De actualiteit: opkomst radicaal- en extreemrechts

De opkomst van radicaal- en extreemrechts is aanleiding voor een waarschuwing. Het zijn politieke bewegingen die terugvallen op die ‘overlevingsinstincten’. Zij zien helemaal niets in democratie, het is de survival van de sterkste. Als zij (wereldwijd!) aan de macht komen betekent dat een afbraak van de instituties die de burger beschermen. Het is terug naar alleenheersers, despoten en wellicht fascisme. Dat zien we in het Amerika van Trump. 

Het probleem ligt niet zozeer bij de leiders. Als zij wegvallen staat de volgende klaar. Het is het electoraat dat radicaal- en extreemrechts aan de macht brengt. Sleutel woord daarbij is: onwetendheid. Het onvermogen om na te denken over de eigen toekomst kan fataal uitpakken. Want als de democratie eenmaal is afgeschaft, kan dat niet meer worden hersteld, er kan niet meer over worden gestemd.

‘Populisme is instinct, zuurlinks is nadenken’

De ondertitel ‘Populisme is instinct, zuurlinks is samenwerken’ is een bewering die onderbouwd moet worden. Dit boek heb ik dan ook geschreven in de geest van Baruch Spinoza: ‘Ik heb er altijd naar gestreefd om niet de spot te drijven met wat de mensen doen, er ook niet om te huilen of me er kwaad over te maken, maar om het te begrijpen.’

Voor een indruk: Inhoudsopgave

Bekijk hier het Voorwoord en een omschrijving van de hoofdstukken

Dit zijn soortgelijke boeken met hetzelfde thema.