“Vrijheid verwijst naar de mogelijkheden om eigen keuzes te maken, je mening te uiten en je leven te leiden zoals je dat zelf wil. Uiteraard wel binnen de grenzen van de wet en met respect voor anderen.”
In Nederland is vrijheid een grondrecht, vastgelegd in de Grondwet en beschermd door wetten en internationale verdragen. Het is een belangrijke waarde die centraal staat in de Nederlandse samenleving. Ten aanzien van het begrip ‘vrijheid’ zijn er vier stadia te onderscheiden.
Het klassiek liberalisme: ‘mijn vrijheid stopt waar die van de ander begint’
De introductie van democratie was een belangrijk moment. De burger hoeft niet langer te gehoorzamen, te volgen, te schuilen of te vluchten. Deze nieuwe vrijheid veronderstelt solidariteit, overleg en samenwerking. Zonder respect en zorg voor de ander hadden de zuilensamenleving en de sociaaldemocratie uit de vorige eeuw niet kunnen functioneren.
Vrijheid na 1990: ‘de ander moet maar aangeven tot hoever ik kan gaan’
Met de val van de Berlijnse Muur (1989) is nu het neoliberalisme wereldwijd gevestigd. De psyche van de mens veranderde, solidariteit gaat over in individualisme. Het kan, want door sociale voorzieningen hoeft niet meer te worden gezorgd voor anderen. De neoliberale mens ontstaat: de stereo gaat op standje max, de buurt moet maar zeggen of het te hard is.
Vrijheid na 2000: ‘de ander bestaat nog wel, maar mag niet meedoen’
De buurtsuper en de gulden verdwijnen, er is een tsunami van asielzoekers en via de social media worden de fabeltjes-fuiken in stelling gebracht. In het populisme krijgen Henk en Ingrid ingeprent dat ze niet evenredig van de welvaart profiteren. Daarentegen ‘anderen’ wel en ‘ook nog eens van mijn centen.’ Het zondebokmechanisme treedt in werking en als de schuld bij een ander ligt, hoef je niet zelf te argumenteren of oplossingen aan te dragen.
Met het ‘minder minder’ en ‘de grenzen dicht’ krijgt ‘vrijheid’ een nieuwe dimensie: uitsluiting van Marokkanen, asielzoekers en het aangeven van andersdenkende leraren via meldpunten.
Vrijheid na 2023: ‘de ander moet vertrekken of wordt uitgezet’
Extreem en radicaal rechts zijn in opkomst, het sociaal darwinisme krijgt de overhand. Het woord ‘empathie’ wordt geschrapt uit het woordenboek, minderheden kunnen vertrekken.
Advies: Hoed je voor politieke partijen die ‘vrijheid’ in de naamstelling voeren
=
Bovenstaande is een nadere uitwerking van mijn boek ‘Waarom en Hoe MENSEN Denken en Doen‘
De ondertitel: ‘Populisme is instinct – Zuurlinks is nadenken’
Terug naar de homepage