Synopsis

Synopsis


Wat ìs de mens, wie ìs de mens? Wat is de zin van het leven? Waarom denken en handelen mensen zoals ze denken en handelen? Waar gaan we naartoe? Allemaal vragen die ons bezighouden. 

 

Het antwoord ligt besloten ‘in den beginne’, in het prille ontstaan, de mens is een evolutionair voortbrengsel. 
Er is een correlatie tussen de grootte van de hersenen en de grootte van de groep. De mens kan tot ongeveer 150 vertrouwensrelaties aan (Dunbars’ Number), meer kan de neocortex niet hebben. 
De grootte van de groep heeft een biologische beperking. 

Echter, voor de mens, inmiddels met een geheugen, heeft het met velen samenleven een meerwaarde.  
Alleen, dat ‘samenleven’ met heel veel anderen is dus evolutionair niet meegegeven, dat moet telkens opnieuw worden geleerd. En dat
 gaat met horten en stoten, de geschiedenis wijst het uit. 
Zo nu en dan krijgt het  ‘zoogdierenbrein’ de bovenhand op het rationeel ‘menselijk denken’.
Het is wat we dagelijks zien, het is de ‘Evolutionaire Stempel.

 

De evolutionaire gedragskenmerken

 (1) De biologische ongelijkheid wordt (te gemakkelijk dan wel gemakshalve) geprojecteerd in een sociale ongelijkheid. Dit komt tot uiting in het zich afzetten tegen de ander, discriminatie, identiteitsaanduidingen, polarisering en sociale klassen. 
(2) Evolutie heeft weliswaar een doel, overleven en voortleven, maar er is geen blauwdruk. Planloosheid en normloosheid bepalen (nog) grotendeels het menselijk gedrag. 
(3) De primitieve mens had een korte termijnvisie, langer was voor een eerstvolgende maaltijd ook niet  nodig. Bij de moderne mens is de termijn tot ca 30 jaar opgerekt, de duur van een hypotheek. Dat is nog steeds onvoldoende om het menselijk voortbestaan te waarborgen. 
(4) De primitieve mens had (logischerwijze) een natuurlijke angst voor vreemden en het vreemde. Het ‘samenleven’ met onbekenden moet nog geleerd worden. 
(5) Zonder grote kaken of klauwen is de mens een vluchtdier. In onze tijd is het gevaar niet meer fysiek, het komt nu tot ons in de vorm van dreigend nieuws, ‘vreemden’ pikken alles in. 
(6) Het testosteron werkt als katalysator versterkend op alle hierboven genoemde kenmerken. Meestal is dat goedschiks, soms kwaadschiks; het zijn altijd mannen in de productieve periode van hun leven.

Opmerking:
Meestal is er sprake van een combinatie. 
De ‘Vluchtdier’ gedachte in combinatie met de ‘Angst voor vreemden’, is een verklaring voor het populisme. Maar ook de planloosheid en het kortetermijnperspectief zijn hier van invloed. 

Beslissende momenten in de menselijke geschiedenis:

De mutatie van het geheugen, menselijke intelligentie betaalt zich snel uit in de Landbouw Revolutie. Landbouw impliceert een stukje  land en vee en dat heeft gevolgen. Bezit en hebzucht gaan tot op de dag van vandaag de samenlevingsstructuur bepalen. Zo wordt voor de erfopvolging 1 enkele vrouw aan de man verbonden
Religie, een systeem van breed gedragen regelgeving, maakte het mogelijk om met velen samen te leven. De beperking van Dunbar’s 150 vertrouwensrelaties kan binnen een gemeenschappelijk aanvaard geloof worden  doorbroken, ook ‘vreemden’ kunnen worden vertrouwd. In tijden van analfabetisme stond religie  borg voor een volgzame burger. 
De periode van de Verlichting met nieuwe ideeën en ideologieën markeert de overgang van religieuze samenlevingsregels naar wereldlijke wetten binnen een sociaal contract. Want ook op die manier kunnen samenlevingen functioneren. Het leidt tot democratie en onze rechtsstaat. 
De Industriële Revolutie brengt door een voortgaande arbeidsdeling materiële welvaart. Dit leidt uiteindelijk  tot de huidige neoliberale context. 
Probleem in onze tijd is dat door massaliteit, massaconsumptie en globalisering de mensheid tegen grenzen oploopt. 

Politieke Paragraaf

Het boek wordt afgesloten met de ‘Politieke Paragraaf’. Het ‘Klimaatspel’ van Martin Nowak laat ons zien welke kant we op zouden moeten gaan, informatie en overleg zijn noodzakelijke voorwaarden. 
We naderen een T-splitsing. Rechtsaf leidt ultimo tot een terugkeer naar de ‘survival of the fittest’. Linksaf is onontkoombaar. Dat is goed nieuws voor de sociaaldemocratie. 
Een heroriëntatie betekent uiteraard een omschakeling van groeimodellen naar een circulaire economie. Maar vooral is een Control Alt Delete in het menselijk denken noodzakelijk, de ik-cultuur moet overgaan naar een focus op de overleving van de mensheid. 
Het laatste hoofdstuk eindigt dan ook met een pleidooi voor een ‘opleiding tot burgerschap’. 

Het boek kan worden samengevat in een tweetal stellingen:

  • ‘Samenwerking en solidariteit zijn het menselijke antwoord op de ongestuurde en ongestructureerde evolutie.’
  • ‘De kwaliteit van samenlevingen kun je afmeten aan de mate waarin evolutionaire eigenschappen zijn gekanaliseerd.’ 


Terug naar De Evolutionaire Stempel