Synopsis

Synopsis

De mens onderging pakweg 300.000 jaar geleden de mutatie van een geheugen. Met dit verkregen ‘rationeel’ brein kan de de ‘wijze’ Homo sapiens reflecteren, analyseren en anticiperen en daarmee zijn eigen toekomst bepalen. 

Uit onderzoek (Dunbars’ Number) blijkt een correlatie tussen de grootte van de hersenen en de grootte van de groep. De neocortex is beperkt, een mens kan tot  maximaal ca 150 vertrouwensrelaties aan. Kennelijk werd het ‘samenleven’ met heel veel anderen niet meegegeven, dat moet telkens opnieuw worden bijgebracht. Dat rationele brein is bij de geboorte nog leeg en de wijze waarop het gevuld wordt, hangt af van ‘opvoeding’, ‘opleiding’ en ‘omgevingsfactoren’. Dat  leerproces gaat met horten en stoten, de geschiedenis wijst het uit. 

Beslissende momenten in de menselijke geschiedenis:

Door de Landbouw Revolutie kunnen meer mensen op één plek samenleven. De Landbouwrevolutie impliceert een stukje  land en vee, gevolg is de introductie van bezit en hebzucht. Voor de erfopvolging wordt 1 enkele vrouw aan de man verbonden, de huwelijksverbintenis bepaalt tot op heden de patriarchale samenlevingsstructuur. 
Religie maakt het door een  systeem van regelgeving mogelijk om met velen samen te leven. Aanzienlijk meer dan die 150 van Dunbar, binnen een gemeenschappelijk geloof kunnen ook ‘vreemden’ worden vertrouwd. 
De periode van de Verlichting met nieuwe ideeën en ideologieën markeert de overgang van religieuze samenlevingsregels naar geschreven wereldlijke wetten binnen een sociaal contract. Als de meerderheid zich aan de regels houdt, kan ook in een democratie en rechtsstaat met velen worden samengeleefd. 
De Verlichting leidt via de  Industriële Revolutie tot materiële welvaart, we bevinden ons inmiddels in een  neoliberale context. 

Evolutionaire doelgerichtheid

Evolutie heeft geen doel, daar is men het wel over eens, maar er is wèl sprake van tweeledige  doelgerichtheid. Enerzijds is dat het dagelijks overleven van het individu op zoek naar een eerstvolgende maaltijd, anderzijds gaat het om het voortbestaan van de menselijke soort. 
In onze tijd staan het dagelijks overleven (het consumentisme) en het voortbestaan  op gespannen voet met elkaar. 

De Evolutionaire Stempel

Als de ‘nurture’ onvoldoende is, krijgen oprispingen van het primitieve ‘zoogdierenbrein’ de overhand op het rationeel  denken, het is de ‘Evolutionaire Stempel: 

  • De biologische ongelijkheid wordt geprojecteerd in een sociale ongelijkheid. 
  • De evolutionaire plan-, normloosheid en gebrek aan logica bepalen (nog) grotendeels het menselijk gedrag.  
  • De mens heeft van nature een korte termijnvisie, langer was voor een eerstvolgende maaltijd niet nodig. 
  • De primitieve mens had  angst voor vreemden en het vreemde.  
  • Zonder grote kaken of klauwen is de mens een vluchtdier. 
  • Het testosteron werkt als katalysator versterkend op alle hierboven genoemde kenmerken. 

De bewuste burger

Daar waar de monotheïstische religie (het christendom) een focus legde op het voortleven van de soort in een hiernamaals, is het neoliberalisme uitsluitend gericht op het overleven van het individu. Dat wordt door de oprispingen van het zoogdierenbrein in toenemende mate een probleem, de mensheid loopt tegen grenzen op, de T-splitsing komt naderbij.  Rechtsaf leidt ultimo tot een terugkeer naar de ‘survival of the fittest’, linksaf is onontkoombaar. 
Het ‘Klimaatspel’ laat ons zien welke kant we op zouden moeten gaan, informatie en overleg zijn noodzakelijke voorwaarden. 
Het boek eindigt met een pleidooi voor een ‘opleiding tot burgerschap’: 

  • ‘Samenwerking en solidariteit zijn het menselijke antwoord op de ongestuurde en ongestructureerde evolutie.’
  • ‘De kwaliteit van samenlevingen kun je afmeten aan de mate waarin evolutionaire eigenschappen zijn gekanaliseerd.’ 


Terug naar De Evolutionaire Stempel