Synopsis

Synopsis


Wat ìs de mens, wie ìs de mens? Wat is de zin van het leven? 
Waarom denken en handelen mensen zoals ze denken en handelen? Waar gaan we naartoe? Allemaal vragen die ons bezighouden.  

De mens, een evolutionair voortbrengsel, een zoogdier, verkreeg pakweg 300.000 jaar geleden een ‘rationeel’ brein. Deze Homo sapiens kan reflecteren, analyseren en anticiperen. 

Er blijkt een correlatie tussen de grootte van de hersenen en de grootte van de groep. De mens kan tot maximaal ongeveer 150 vertrouwensrelaties aan (Dunbars’ Number). Meer kan de neocortex niet hebben. Is dan ook gelijk iedereen buiten deze kring vertrouwelingen dan een vreemde? 
Een belangrijke conclusie: het ‘samenleven’ met heel veel anderen is evolutionair niet meegegeven, dat moet telkens opnieuw geleerd worden. 
En nog steeds. Dat leerproces gaat met horten en stoten, het hersenomhulsel moet gevuld worden en dat  hangt af van omgevingsfactoren, opvoeding en opleiding. 

De evolutionaire gedragskenmerken

Zo nu en dan krijgt het primitieve ‘zoogdierenbrein’ de overhand op het rationeel  denken. De geschiedenis wijst het uit, we zien het dagelijks, het is de ‘Evolutionaire Stempel: 

(1) De biologische ongelijkheid wordt geprojecteerd in een sociale ongelijkheid. 
(2) Planloosheid en normloosheid bepalen (nog) grotendeels het menselijk gedrag. 
(3) De mens heeft een korte termijnvisie, lang(er) was voor een eerstvolgende maaltijd niet nodig. 
(4) De primitieve mens had  angst voor vreemden en het vreemde. (populisme)
(5) Zonder grote kaken of klauwen is de mens een vluchtdier. (complottheorieën)
(6) Het testosteron werkt als katalysator versterkend op alle hierboven genoemde kenmerken. 

Opmerking:
De
 ‘Angst voor vreemden’, is een goede verklaring voor het populisme. De mens als ‘vluchtdier’ is een verklaring van de vlucht in complottheorieën. Ook  planloosheid en het kortetermijnperspectief zijn hier van invloed en worden versterkt door het testosteron. 
Meestal is er sprake van een combinatie.

Enkele beslissende momenten in de menselijke geschiedenis:

De Landbouw Revolutie  impliceert een stukje  land en vee. Bezit en hebzucht leidt tot een patriarchale samenleving, voor de erfopvolging 1 enkele vrouw aan de man verbonden, de huwelijksverbintenis bepaalt de samenlevingsstructuur.
Religie maakt het door een  systeem van regelgeving mogelijk om met velen samen te leven, meer dan die 150. Binnen een gemeenschappelijk geloof kunnen ook ‘vreemden’ kunnen worden vertrouwd. 
De periode van de Verlichting met nieuwe ideeën en ideologieën markeert de overgang van religieuze samenlevingsregels naar wereldlijke wetten binnen een sociaal samenlevingscontract. Het leidt tot democratie en onze rechtsstaat. 
De Industriële Revolutie brengt door een voortgaande arbeidsdeling materiële welvaart. Dit leidt uiteindelijk  tot de huidige neoliberale context. 

De bewuste burger

Probleem in onze tijd is dat door massaliteit, massaconsumptie en globalisering de mensheid tegen grenzen oploopt. We naderen een T-splitsing. Rechtsaf leidt ultimo tot een terugkeer naar de ‘survival of the fittest’. Linksaf is onontkoombaar. 
Het ‘Klimaatspel’ laat ons zien welke kant we op zouden moeten gaan, informatie en overleg zijn noodzakelijke voorwaarden.  
Het boek eindigt met een pleidooi voor een ‘opleiding tot burgerschap’: 

  • ‘Samenwerking en solidariteit zijn het menselijke antwoord op de ongestuurde en ongestructureerde evolutie.’
  • ‘De kwaliteit van samenlevingen kun je afmeten aan de mate waarin evolutionaire eigenschappen zijn gekanaliseerd.’ 


Terug naar De Evolutionaire Stempel