Religie

Periodiek publiceer ik met zowel Kerst als met Pasen hetzelfde verhaal over de impliciete Bijbelse boodschap: vergeving en rehabilitatie.
Gezien het geweld in het Midden-Oosten, wil ik het dit jaar hebben over de geopolitieke aspiraties van de drie monotheïstische religies: het jodendom, het christendom en de islam.
Met geopolitiek wordt bedoeld: grensoverschrijdende machtsuitoefening.

Geopolitiek

Als er in één religie meerdere goden zijn dan spreken we van polytheïsme. Denk maar aan de Griekse en Romeinse mythologieën. Conflicten, verhoudingen en strijd worden hier beslecht tussen de goden onderling, de gelovigen maakten daar geen deel van uit. De verhalen daarover dienden als een moreel kompas.
In het monotheïsme is er daarentegen sprake van één enkele god en is het geopolitieke aspect doorslaggevend. Een uitverkoren volk maakt als voorportaal naar de hemel aanspraak op een grondgebied op aarde: het Beloofde Land, het Heilige Roomse Rijk, het kalifaat.
Omdat het gaat om een territorium zijn de gelovigen hier wèl actief bij een strijd betrokken. En vooral de fanatici.

Gedragsregels

In de monotheïstische godsdiensten ligt de focus op sociale leefregels, op het bijeenhouden van de samenleving. In het joden- en christendom zijn acht van de Tien Geboden leefregels, slechts twee geboden zijn echt sacraal. Ongeveer hetzelfde geldt voor de soera’s in de islam. In alledrie de godsdiensten wordt de naleving nauwlettend in de gaten gehouden en bewaakt door rabbijns, priesters, dominees en imams. Stok achter de deur is de (sacrale) straf het eeuwige leven mis te lopen. De aan de monotheïstische religies verbonden ‘gedragsregels’ waren cruciaal voor het ontstaan en ook voortbestaan van grotere en stabiele samenlevingen. 

Concurrentie

Door de geopolitieke claims zijn de monotheïstische godsdiensten van nature concurrenten van elkaar. In onze tijd van mondialisering en heftig wapentuig kan dat heftig botsen, het is de onderliggende oorzaak van het Palestijnse conflict en de problemen met Iran.

Misbruik

In de monotheïstische godsdiensten is geweld geen doel op zich, het zijn geen kwaadwillende ideologieën. Als dat wel het geval was dan zouden we in een totaal andere wereld leven. Motieven voor religieus geweld zijn zonder uitzondering sociaal, economisch of politiek gedreven en hebben niets te maken met het geloof zelf.
Het jodendom begon als een expansionistische religie, maar werd na nederlagen vredelievend. Na de Holocaust ontstond door het streven naar een Joodse staat opnieuw een geopolitieke aanspraak.
Het christendom ontwikkelde zich na de Verlichting als een losstaand instituut binnen democratische staten.
Anders dan bij het jodendom en het christendom, is de islam gesticht door een wereldlijk heerser die ook legers aanvoerde. Hierdoor ligt geweld wel meer voor de hand.

Religie is het voertuig van machtswellustelingen. De monotheïstische godsdienst is als een stok: het is aan degene die hem vasthoudt om erop te leunen of om ermee te slaan.
= =

Voor een verdere uitwerking ‘religie’ zie mijn boek Waarom en Hoe MENSEN Denken en Doen

Dit is het Paasverhaal van vorig jaar.

Zie ook mijn blog: Gaza

Je mag delen

Terug naar Home