Preview H 7.2: Terrorisme

0

Hoofdstuk 7 gaat over de aanloop naar ‘Naar onze tijd’. Eerst gaat het over ‘Ideologie en kenmerken’. In subhoofdstuk 7.2 staan een achttal  ‘Gevolgen’ van de neoliberale context.
Hieronder een samenvatting van het onderdeel  ‘Terrorisme en het trappenhuis’.

Terrorisme en het trappenhuis

In het voorafgaande hebben we gezien dat religie vrij gemakkelijk misbruikt kan worden als voertuig naar geweld. Elke religie is in principe vredelievend, de islam is hierop geen uitzondering. 

In het voorafgaand hebben we gezien dat geweld heeft te maken met omgevingsfactoren. Dat geldt ook voor terrorisme. We hebben ook gezien dat de exportlanden van (islamitisch) terrorisme door de kolonisators destijds niet goed werden achter gelaten. Dat is de diepere oorzaak. In onderwijs en vooral democratie werd onvoldoende geïnvesteerd. Om de toegang tot grondstoffen en natuurlijke rijkdommen veilig te stellen, werden op de valreep westers gezinde vazalregeringen in het zadel geholpen. Dat leidde vrijwel overal tot autoritaire regimes met de bijbehorende repressie en gebrek aan democratisch besef. De onmogelijkheid om onvrede politiek te kanaliseren, plaveide de weg naar extremisme. 

In de Verenigde Staten worden jaarlijks circa 10.000 mensen gedood door vuurwapengeweld. Dat is heel veel meer dan slachtoffers van terrorisme in West-Europa. Aanslagen door islam-jihadisten krijgen een buitenproportionele hoeveelheid aandacht. Een dergelijk blindstaren vertroebelt het beeld. In Nederland waren er tussen 1950 en 2009 ongeveer 70 aanslagen, gepleegd door onder andere Molukkers, IRA, Rode jeugd en het Dierenbevrijdingsfront met in totaal 38 doden, waaronder 8 daders. Tussen 1990 en 2002 was het rustig, tot de fatale aanslag op Pim Fortuyn. Allemaal ‘politieke’ aanslagen, extreem-links of anarchistisch (Wikipedia).

Met de moord op Theo van Gogh op 2 november 2004, komt ook in Nederland het moslimfundamentalisme in de picture. 

Er is sprake van een nieuw element, de westerse levenswijze is target. Ineens is elke burger doelwit en dat is beangstigend. De disproportionele aandacht in de pers is zeker te begrijpen. Vanuit populistische hoek wordt een angstcultuur nog eens verder opgejaagd en politiek uitgebuit. Ongewild werd hiermee vrij simpel een belangrijk doel van terrorisme bereikt, ontwrichting van de westerse samenleving door het zaaien van angst. 

Naar aanleiding van de aanslagen van 9/11 in Amerika, ontwikkelde Fathali Moghaddam (61) de ‘Staircase to terrorism’. Deze ‘trap naar terrorisme’ bestaat uit vijf treden:

  1. Het ervaren van oneerlijkheid.
  2. Er zijn geen opties voor verbetering.
  3. Is er een duidelijke vijand? Zo ja, is er bereidheid tot geweld?
  4. Is er een ondersteunende ideologie of organisatie? Zijn aanhangers geïsoleerd? 
  5. Overgaan tot terreur.

De eerste trede, het ‘ervaren van oneerlijkheid’ is een menselijk gegeven. Kijk maar op Twitter. 

De tweede trede is direct al cruciaal, zijn er opties voor verbetering? Indien er geen oplossingen mogelijk zijn, indien het hard tegen hard gaat, kan dit een opmaat zijn naar radicalisering. 

Het is aan de kwaliteit van de betrokken samenleving in hoeverre onvrede gekanaliseerd kan worden. Het lijkt er op dat de typisch Nederlandse aanpak van het theedrinken, de ‘boel bij elkaar houden’, de aanwezigheid van buurtagenten, samenwerking met buurtcomités en scholen een positieve uitwerking heeft. De belangrijkste en misschien wel doorslaggevende factor ligt besloten in ons democratisch stelsel van evenredige vertegenwoordiging met een lage kiesdrempel. Onvrede kan direct gekanaliseerd worden in protestpartijen, want ook de tegenpolen zijn in ons parlement vertegenwoordigd. In de landen om ons heen met meerderheidsstelsels is dit in het geheel niet of in mindere mate het geval.

Indien het maatschappelijk systeem de onvrede niet kan absorberen, kan dit leiden naar de derde trede, het aanwijzen van ‘een vijand’. Bij het islamitisch terrorisme is dit in eerste instantie een interne kwestie, de tegenstelling tussen Soennieten en Sjiieten. Verreweg de meeste terroristische activiteiten vinden dan ook plaats binnen de islamitische wereld. Pas in tweede instantie is de verfoeilijke westerse levenswijze het doelwit. 

Hier wreekt zich de koloniale erfenis. De moederlanden hebben nagelaten onderwijs en vormen van democratie te introduceren. 

Ik verwijs in dit verband ook nog even naar het zondebok-mechanisme van René Girard. Samenlevingen hebben soms een soort expansievat nodig, de frustratie, uit welke hoek dan ook, moet zich ergens op richten. Nadat de onschuldige is ‘gestraft’ of geofferd, keert de rust terug. Althans, voorlopig, totdat een nieuwe zondebok is gevonden. 

Bij de populistische stromingen in Nederland heeft de permanente onvrede (nog) niet geleid tot geweld, de opstap naar de derde trede.

Voor de vierde en vijfde trede is een geweldsideologie noodzakelijk. Echter, een geweldsboodschap moet eerst nog bij de gerecruteerden indalen. Die moeten overtuigd worden. Dat kan even duren, misschien wel enkele jaren.

Alle godsdiensten zijn vredelievend. Het zei gezegd, ook de islam, hoewel door sommigen ontkend. Sterker, door de belofte van een beter hiernamaals, zijn religies juist heel goed in staat onvrede te kanaliseren en te absorberen.

Ten aanzien van de islam is er een eigentijds probleem. Als gevolg van de Verlichting, kennen wij in het christendom een scheiding tussen kerk en staat. Zo niet in de islam, daar heeft de Verlichting niet plaatsgevonden. In het Midden Oosten is dan ook nauwelijks sprake van een ontwikkelde democratie. Dat heeft dan weer als gevolg dat als de tweede trede, opties voor verbetering, geen politiek vervolg kunnen hebben. De moskee is dan de enige plek voor oppositie. Je ziet ook dat het jihadisme zich lokaal ontwikkelt. De islam kent geen centraal gezag of paus, die op grond van de geloofsleer op de voorhand aanslagplegers kan weerhouden.

In ieder geval, het aanwijzen van de islam als de enige oorzaak van terrorisme is dan ook niet terecht. Religie, ook ooit het christendom, is slechts het voertuig van maatschappelijk protest dat niet op democratische wijze een uitweg krijgt.

Terug naar Uittreksel


Deel of plaats je reactie direct hieronder: 

  • Meldt je aan met je eigen Disqus, Facebook-, Twitter- of Google-account.
  • Je kunt je ook eenmalig aanmelden met je eigen e-mailadres.