De sluier van onwetendheid

1

De sluier van onwetendheid

Voor een goed inzicht in de maatschappelijke problematiek is het gedachtenexperiment van John Rawls een uitstekend hulpmiddel. Het doet enigszins denken aan de Bijbel: ‘doe een ander niet aan wat je niet wilt dat jou wordt aangedaan’.
Een soortgelijke moraal schuilt in het zogeheten Categorische Imperatief van Immanuel Kant (verwijzing 23), Duits filosoof en vooral bekend vanwege zijn godsontkenning. Iemand moet door nood gedwongen geld lenen, maar hij weet dat hij nooit kan terugbetalen, hij belooft dit wel te doen, hij krijgt de lening. Stel dat iedereen een dergelijke egoïstische handelwijze zou hebben – beloven maar niet doen – dan zou in uiterste instantie samenleven niet mogelijk zijn, niemand is te vertrouwen.
Kant verklaarde het gedrag met deze achterliggende gedachte: mensen handelen uiteindelijk op de manier waarvan men zou willen dat iedereen zo zou handelen. Een en ander heeft te maken met empathie, het zich verplaatsen in de ander en vooral vertrouwen.

John Rawls wordt beschouwd als een van de invloedrijkste politieke filosofen. In zijn boek ‘A Theory of Justice’ stelt hij dat ieder mens vanuit zijn eigen positie steeds een zo gunstig mogelijke keuze zal maken. Het hemd is immers nader dan de rok. Dit zien we terug in een fragmentarische zienswijze. Maar welke beslissing zou dan voor ons allemaal, de samenleving als geheel, het beste zijn? Met andere woorden, op welke wijze kun je de voordelen en de nadelen in de samenleving het best verdelen?

John Rawls komt met een denkmodel: beleidsmakers zouden een keuze moeten maken van achter een zogenaamde ‘veil of ignorance’, een sluier van onwetendheid. Degene die een beslissing neemt, weet niet wat zijn eigen positie is en wordt gedwongen uit te gaan van alle mogelijke belanghebbenden. Dat kunnen zijn: man, vrouw, rijk, arm, blank, zwart, jong, oud, gehandicapt, zwerver, allochtoon, vluchteling, homofiel, opgeleid, et cetera. Het gaat om het uitschakelen van een eigen belang en een gedwongen verplaatsing in het belang van de ander.
In een dergelijk model blijkt de voorspelde uitkomst steeds een ‘maxi-mini’, namelijk het beste van de slechtst mogelijke uitkomst.
Rawls schreef dit op een moment dat de klimaatproblematiek nog niet zo eminent was. Je zou de sluier van onwetendheid moeten loslaten op de Prangende Kwesties, dus beleidsbeslissingen ook ophangen aan het voortbestaan van de samenleving.

Terug naar het boek 


Plaats je reactie direct hieronder: 

  • Meldt je aan met je eigen Facebook-, Twitter- of Google-account.
  • Je kunt je ook eenmalig aanmelden met je eigen e-mailadres.