Waarom we gevoelig zijn voor nepnieuws

0

Bovenstaand bericht kwam ik tegen op mijn Facebookpagina. Uitrusten op een bankje en 500 euro boete? Zijn ‘ze’ nou helemaal gek geworden. Ik scroll langs de ca 50 reacties, allemaal afwijzend, ‘belachelijk, laten voorkomen, in wat voor land leven we’.  

Raar bericht. Toch maar even doorklikken.
Op www.viraltje.nl lees ik een andere de fototekst: ‘Willy en Marghareta uit Bredene krijgen een proces-verbaal in het Maria-Hendrikapark in Oostende.’  
Krijg nou wat, het zijn Belgen. En ja, daar is een volledige lockdown, je hebt niets in een park te zoeken.

Facebook account ‘112 online’ had het bericht overgenomen, maar in de fototekst essentiële informatie weggelaten. Dit soort dingen kom ik vaak tegen, nepnieuws, complottheorieën. Wat is de bedoeling? Voor de fun? Een verdienmodel? Politieke doeleinden? Een Russische trol?

Er zullen wel  moverende redenen zijn dit soort berichten de wereld in te sturen. 
Waarom trappen er zoveel mensen in? 

Evolutionaire oorzaken

Er zijn een aantal primitieve kenmerken die de huidige mens nog steeds dwars zitten. Elders, (in ‘De Evolutionaire Stempel’),  benoem ik er zes, drie daarvan zijn hier van toepassing. 

De primitieve mens is een ‘vluchtdier’.
Dat wil zeggen, zonder klauwen of bijtkracht was het noodzaak om bij gevaar zo hard mogelijk weg te rennen. Fysiek vluchten is niet meer aan de orde, in onze tijd komt dreiging in de vorm van slecht nieuws. Maar dat slechte nieuws brengt exact dezelfde primitieve reflexen naar boven, de onweerstaanbare drang om onmiddellijk te reageren, soortgenoten waarschuwen via de sociale media. 

Ten tweede is er de ‘angst voor vreemden’.
Niet zo gek, in een oorspronkelijk vijandige omgeving moest de primitieve mens wel voorzichtig zijn. Evolutionair antropoloog Robin Dunbar deed onderzoek naar het maximale aantal relaties die een mens kan onderhouden. De bovengrens om bij elkaar te blijven is ongeveer 150, meer kan de neocortex niet aan, de vertrouwenskring van de mens is beperkt. Zowel  ‘vreemden’ als ook ‘het vreemde’ zijn bedreigend, je weet het maar nooit. 
En a
ls er geen bedreiging is, wordt het wel bedacht: de EU, de gulden, de Marokkanen, het kartel, de linkse kerk, 5G, cultuurmarxisme. 

Derde kenmerk is de ‘kortetermijnvisie’.
De primitieve mens keek niet verder dan de eerstvolgende maaltijd. Bij gebrek aan een koelkast en voorraadkamer was dat ook helemaal niet nodig. Helaas, met een beperkte visie kunnen simpele gebeurtenissen niet in een bredere context geplaatst worden.
Ik zie het om me heen. Zo is de koloniale periode niet de oorzaak van de ongelijkheid in de wereld, want ‘dat is te lang geleden’ en klimaatproblemen zijn weer te ver weg.  

Heel in het kort: 
De gevoeligheid voor nepnieuws ontstaat door een combinatie van een primitieve angst voor vreemden (dan wel het vreemde) en een reflex om onmiddellijk te reageren; een hardnekkige kortetermijnvisie kan dit niet meer corrigeren. 

 
‘De kwaliteit van samenlevingen is af te meten aan de mate waarin evolutionair gedrag is gekanaliseerd’

Ybo van den Beukel

Zie ook ‘De Evolutionaire Stempel

Reacties zijn gesloten.