Waarom we gevoelig zijn voor nepnieuws

0

Zo half april (2020) midden in de lockdown, kwam ik bovenstaand gedeeld bericht tegen op mijn Facebookpagina. Uitrusten op een bankje en daarvoor 500 euro boete? Zijn ‘ze’ nou helemaal gek geworden. Ik scroll langs de ca 50 reacties, allemaal afwijzend, ‘belachelijk, laten voorkomen’, ‘dit land is kapot’.  

Raar. Toch maar even doorklikken.
Op www.viraltje.nl lees ik een ietwat andere fototekst: ‘Willy en Marghareta uit Bredene krijgen een proces-verbaal in het Maria-Hendrikapark in Oostende.’  
Krijg nou wat, het zijn Belgen. En ja, in tegenstelling tot Nederland is daar een volledige lockdown, je hebt niets in een park te zoeken.

Facebook account ‘112 online’ had het bericht overgenomen, maar in de fototekst essentiële informatie weggelaten. Dit soort dingen kom nu echt veel te vaak tegen, het bewust verspreiden van nepnieuws.

Waarom? Voor de fun? Een verdienmodel? Kwajongens? 
Zo langzaam aan lijkt het een politieke doel te dienen, het zaaien van onrust. Zijn het dan toch Russische trollen? 

Evolutionaire oorzaken

Waarom trappen er zoveel mensen in? Niet normaal. 
Ik kan dit alleen maar linken aan een mate van primitiviteit die de huidige mens nog steeds dwars zit Het is een terugval van het menselijk brein naar het zoogdierenbrein, alsof de hersenen nog niet volgroeid zijn. In mijn boek ‘De Evolutionaire Stempel’ noem ik zes kenmerken, die de moderne mens parten spelen. Drie daarvan zijn hier zeker van toepassing. 

Ten eerste, de mens is van oorsprong een ‘vluchtdier’.
Dat wil zeggen, zonder klauwen of bijtkracht was het slim om bij gevaar zo hard mogelijk weg te rennen. Fysiek vluchten is niet meer aan de orde, het ligt nu iets anders. In onze tijd komt dreiging in de gedaante van slecht nieuws. Alarmerende boodschappen brengen dezelfde primitieve reflexen naar boven, namelijk de onweerstaanbare drang om onmiddellijk te reageren. En dat wordt gedaan, het waarschuwen van  waarschuwen, het delen via de sociale media. 

Ten tweede is er de ‘angst voor vreemden’.
Niet zo gek, in een oorspronkelijk vijandige omgeving moest de primitieve mens wel waakzaam en voorzichtig zijn. Evolutionair antropoloog Robin Dunbar deed onderzoek naar het maximale aantal relaties die een mens kan onderhouden. De bovengrens om bij elkaar te blijven is ongeveer 150, meer kan de neocortex niet aan, de vertrouwenskring van de mens is beperkt. ‘Vreemde’ mensen en ‘het vreemde’ zijn bedreigend, je weet het maar nooit. 

Het derde kenmerk is de ‘kortetermijnvisie’.
De primitieve mens keek niet verder dan de eerstvolgende maaltijd. Bij gebrek aan een koelkast en voorraadkamer was dat ook helemaal niet nodig. En dat breekt nu op, met een kortetermijnvisie kunnen gebeurtenissen niet in een bredere context geplaatst worden en dat is weer een verklaring voor het ‘vluchtgedrag’, ofwel het niet herkennen van slecht nieuws.  

Kortom: 
De gevoeligheid voor nepnieuws ontstaat door een combinatie van een ingeboren angst voor vreemden (dan wel het vreemde) en een reflex om onmiddellijk te reageren; een hardnekkige kortetermijnvisie kan dit niet meer corrigeren. 

‘De kwaliteit van samenlevingen is af te meten aan de mate waarin evolutionair gedrag is gekanaliseerd’

Ybo van den Beukel
Link naar 
De Evolutionaire Stempel
Link naar een 
pleidooi voor burgerschap.

Wat vind jij ervan? Laat het maar weten

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.