Kerst, de essentie

2

De zondebok. Jezus, betaalt de prijs van de wraakzucht van de groep. Het is een oplossing die de groep of samenleving nodig heeft. Het christendom wist zich aan te passen aan de inzichten van Copernicus, Galileo, Darwin en ging uiteindelijk akkoord met een scheiding tussen kerk en staat.

Kerst is een periode van bezinning. Hoe zit het eigenlijk met onze christelijke waarden? 

De zondebok

In ‘De Speld’, een satirische website, ook periodiek in de Volkskrant en eerder een vaste rubriek bij Pauw & Witteman, lees ik dit bericht:

“Afgelopen weekeinde is het laatste bekende exemplaar van de zondebok, de Capricus peccatum, overleden. Het uitsterven van de diersoort komt onverwacht. Met het uitsterven van de zondebok is ook het grote vingerwijzen begonnen. Want wie is er verantwoordelijk voor het verdwijnen van de diersoort?
Het Wereld Natuur Fonds noemt de moslims, Greenpeace wijst naar de bankiers, terwijl Natuurmonumenten het op Brussel houdt.
Het meest waarschijnlijke scenario is dat de zondebok zijn ondergang aan zichzelf te wijten heeft.”

Even opzoeken 

Het begrip ‘Zondebok’ vindt haar oorsprong in het Oude Testament, Leviticus 16. Daar worden twee bokken genoemd. Het ene bokje wordt daadwerkelijk geofferd, met het andere gebeurt iets merkwaardigs. De priester legt zijn handen op de kop en belaadt het aldus met de zonden van het volk. Deze ‘zondebok’ wordt de woestijn ingestuurd, een gewisse dood tegemoet.
Met kerst gedenken we de geboorte van de grootste zondebok aller tijden, Jezus Christus. Met pasen gedenken we de kruisiging van het ‘lam Gods’.

Nadoen

De aanduiding ‘zondebok’ is niet exclusief verbonden aan religie, het komt ook voor in het dagelijks leven. Op school, op kantoor, in het gezin, steeds betaalt de zondebok de prijs van de wraakzucht.
De filosoof René Girard spreekt zelfs over een ‘zondebokmechanisme’. Het is een oplossing die de groep of samenleving nodig heeft

Kan fout gaan

De ‘rol’ van zondebok komt altijd toe aan de zwakkere in de groep, die maakt de meeste kans om pispaaltje te worden. Het maakt niet uit waarom, verkeerde schoenen zijn al een reden voor pesterijen.
Ingeval de spanning wordt opgevoerd, frustratie en angst gaan opspelen, kan een situatie behoorlijk uit de hand lopen. Dat soort ‘zondebokken’  kennen we wel: de joden, de Tutsi’s, onze eigentijdse Marokkanen en asielzoekers.

Het komt goed uit, bij het aanwijzen van een zondebok ben je niet zelf verantwoordelijk en dus ook niet schuldig, zelfreflectie hoeft niet plaats te vinden. 
Volgens René Girard werkt het zondebokmechanisme als een expansievat. Frustraties moeten ergens heen, de zondebok reduceert spanningen. Eenmaal geofferd, keert de rust terug, meestal tijdelijk.

Essentie van het christendom

Het valt niet te ontkennen dat er in de geschiedenis van het christendom minder fraaie zaken zijn geweest, de kritiek daarop is te begrijpen.
Maar dan vergeten we de essentie. Het christendom, onze ‘westerse’ manier van samenleven is uniek.
En dat ‘vieren’ we met kerst en pasen, namelijk de geboorte en de kruisiging van de grootste zondebok aller tijden.

Echter, de essentie van het christendom is ‘vergeving’, de rehabilitatie.  
En dat is precies wat de westerse samenleving niet star en rechtlijnig maakt. 

Een ‘out of the box’ denken ligt dan ook besloten in de opzet en indeling van de bijbel. De bijbel is door mensen geschreven, niet eens door god ingegeven. En er is niet een enkel evangelie, nee, er zijn er zelfs vier! Dat wil zeggen dat er meer interpretaties mogelijk zijn.
Deze openheid maakte de Verlichting mogelijk en leidde tot een omwenteling in ons deel van de wereld. 
Het christendom wist zich voortdurend aan te passen aan de nieuwe inzichten van Copernicus, Galileo, Darwin en ging uiteindelijk akkoord met een scheiding tussen kerk en staat.
De verlichting maakte de weg vrij voor nieuwe denkwijzen als het liberalisme, wetenschappen en democratie.
 
Dat is de essentie van het christendom, deze unieke erfenis moeten we koesteren!

Girard overleed op 4 november 2015. Zijn geboortejaar is 1923, best wel oud geworden dus. 

Opmerkelijk, zijn geboortedag is 25 december.
Dat is ook de geboortedag van de grootste zondebok aller tijden, dat gedenken we met kerst. 

Voor wat het waard is, Girard heeft zich op latere leeftijd bekeerd tot het katholieke geloof.

Terug naar de homepage 

2 reacties

  1. Annemieke Stolk op

    Zo vlak voor Pasen is het goed om hier eens over na te denken ipv het paasbuffet.
    En niet alleen voor Pasen!

%d bloggers liken dit: