De Nederlandse Identiteit

0

Identiteit 


De Nederlandse identiteit. Volgens Koningin Maxima bestaat die helemaal niet. Anderen roepen voor de hand liggende stereotypen: het zingen van het volkslied, koningsdag, voetbal (tenminste als we winnen), boterhammen met pindakaas, allemaal zaken met een vleugje nostalgie en allemaal voortkomende vanuit uit een gemeenschappelijke geschiedenis. Het afgelopen jaar drong het tot mij door dat er een gemeenschappelijke deler is. 



Molen


Ik ben nu ruim een jaar rondleider in een poldermolen. Het principe van de molen, het omzetten van wind in bruikbare energie, werd zo rond het jaar 1200 in Nederland geïntroduceerd. Ik merkte dat vooral buitenlandse bezoekers niet zozeer geïnteresseerd waren in een technische uitleg, maar meer wilden weten over de betekenis voor Nederland. Mijn molen-verhaal ging meer en meer ging samenvallen met een beschrijving van wat  de ‘Nederlandse identiteit’ is. Simpel gezegd, de molen was in veel opzichten beslissend voor de manier waarop wij nu leven. En, zet je maar schrap, er is straks nog een verrassende conclusie.



Waterbeheer


Nederland ligt in de Rijn-, Maas- en Scheldedelta. Laagland dus. En door turfwinning werd er nog eens een behoorlijk deel van de oppervlakte afgeschraapt. Dat gebeurde  al vanaf de Middeleeuwen. Wist je dat alleen al in het jaar 1636 er in Amsterdam er ruim 8000 schepen met turf werden aangevoerd? Voor de klimaat geïnteresseerden onder ons, met de turfverbranding had Nederland de twijfelachtige reputatie de eerste fossiele brandstofeconomie ter wereld te zijn.
Hoe dan ook, Nederland ligt voor 66% onder het zeeniveau. Overtollig (regen)water moet via een systeem van kanalen en ringvaarten op zee worden geloosd. Tot aan de uitvinding van de stoommachine zo rond 1850, was de ‘poldermolen’ voor onze droge voeten een onmisbaar element.  

De Gouden Eeuw

Een ander type molen was de Paltrok, een zaagmolen. Er staat er nog een aan de Zaanse Schans. De verticale beweging van de koningsspil werd in een horizontale zaagbeweging overgebracht. Snel en op grote schaal konden schepen worden gebouwd. En met deze schepen werd handel gedreven, werden koloniën gesticht. Dat was de aanzet tot de Gouden Eeuw. Overigens, de manier waarop de rijkdom tot stand kwam, kon vaak niet door de beugel, maar dat is een andere discussie.
We hebben het nog steeds over de Nederlandse identiteit, dat was toen zonder twijfel de combinatie koopman / dominee. Dit fenomeen werd goed beschreven door Max Weber in zijn boek ‘De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme’. In het kort: door een calvinistische moraal van hard werken en sober leven, werden de soms enorme winsten opnieuw geïnvesteerd. En ja, die investeringen gingen onder meer naar landwinning. Droogleggingen dus. En daar speelde de poldermolen een belangrijke rol.

Polderen

Echter, landwinning had maatschappelijke implicaties. En precies daar ligt de bron van de Nederlandse identiteit. Een drooglegging en een verdere exploitatie was geen zaak meer voor een enkele investeerder, ook omwonenden, dorpen, boeren en de overheid hadden een belang. Een polder moet worden beheerd ten aanzien van de waterkering, waterkwantiteit en -kwaliteit en infrastructuur. En wat denk je van strategische belangen? Iedereen kent wel de Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.
Om alle belangen te vertegenwoordigen, leidde dat al in de 14e eeuw tot de vorming van min of meer democratisch gekozen polderbesturen. Deze werden uiteindelijk geformaliseerd tot de waterschappen in 1700.
Het is dan ook een plechtig moment als ik in mijn molen buitenlandse bezoekers de trouwzaal laat zien. Dit is namelijk ook de zaal waar periodiek het stembureau voor de buurt is gevestigd en waar eens in de vier jaar nog steeds over de samenstelling van het Hoogheemraadschap wordt gestemd 

De Nederlandse identiteit kun je dan ook zonder twijfel in één enkel woord vangen: ‘polderen’.

Polderen en politiek


Overleg met alle belanghebbenden noemen we ‘polderen’. Dat zie je terug in ons kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging met een lage kiesdrempel. Weliswaar staat een meerpartijenstel een snelle vorming van een regering in de weg, maar dit nadeel valt helemaal weg tegen het enorme voordeel: alle meningen, ook de extreme, zijn in het parlement vertegenwoordigd. Luisteren, argumenteren, een bijbehorende tolerantie en respect, zijn allemaal cruciale elementen van de Nederlandse identiteit. Ook extreme meningen worden gehoord. Ideologische uitersten als de PVV en Denk zitten beide in de Tweede Kamer, beiden hebben invloed op het beleid. Overigens, ook het theedrinken met bevolkingsgroepen die niet goed integreren, ook een vorm van  polderen, zijn eveneens stappen om radicalisering te vermijden. 

Nog iets

Alle ons omringende landen hebben andere democratische stelsels. In het parlement zijn hooguit twee of drie partijen vertegenwoordigd. Hier worden dus niet alle meningen gehoord, verbetering zal niet via het parlement plaatsvinden.
Opmerkelijk, in alle ons omringende landen hebben extremistische aanslagen plaatsgevonden. In Nederland niet, of in mindere mate. Heeft dit te maken met de Nederlandse identiteit? Overleg en theedrinken? Wellicht. 

Laten we voorlopig het ‘polderen’ toch maar koesteren. 

 

Terug naar de homepage


Deel of plaats je reactie direct hieronder: 

  • Meldt je aan met je eigen Disqus, Facebook-, Twitter- of Google-account.
  • Je kunt je ook eenmalig aanmelden met je eigen e-mailadres.