De Nederlandse Identiteit

0

Identiteit 


De Nederlandse identiteit. Volgens Koningin Maxima bestaat die helemaal niet. Anderen roepen voor de hand liggende stereotypen: het zingen van het volkslied, koningsdag, voetbal (tenminste als we winnen), boterhammen met pindakaas, allemaal zaken met een vleugje nostalgie.
In ieder geval, volksidentiteit komt voort uit een gemeenschappelijke geschiedenis. Dat drong het afgelopen jaar tot mij door. 



Molen


Ik ben ruim een jaar rondleider in een poldermolen. Het principe van de molen, het omzetten van wind in bruikbare energie, werd zo rond het jaar 1200 in Nederland geïntroduceerd. Ik merkte dat vooral buitenlandse bezoekers  niet geïnteresseerd waren in een technische uitleg, maar wel meer wilden weten over de betekenis voor Nederland. Ik merkte dat mijn molen-verhaal meer en meer ging samenvallen met een beschrijving van de Nederlandse identiteit. De molen was in een aantal opzichten beslissend voor de manier waarop wij nu leven.
En zet je schrap, er is straks nog een verrassende conclusie.



Waterbeheer


Nederland ligt in de Rijn-, Maas- en Scheldedelta. Door de turfwinning, al vanaf de Middeleeuwen, werd nog eens een groot deel weggeschrapt. Wist je dat in het jaar 1636 in Amsterdam er ruim 8000 schepen met turf werden aangevoerd? Met de turfverbranding had Nederland de twijfelachtige reputatie de eerste fossiele brandstofeconomie ter wereld te zijn.
Nederland ligt nu voor 66% onder het gemiddelde zeeniveau. Hoe het ook zij, overtollig (regen)water moet via een systeem van kanalen en ringvaarten op zee worden geloosd. Tot aan de uitvinding van de stoommachine zo rond 1850, was de ‘poldermolen’ een onmisbaar element.  

Calvinistische moraal

Een ander type molen was de Paltrok, een zaagmolen. De verticale beweging van de koningsspil werd nu in een zaagbeweging overgebracht. Snel en op grote schaal konden schepen worden gebouwd. En met deze schepen werd handel gedreven, werden koloniën gesticht. Dat was de aanzet tot de Gouden Eeuw. Overigens, de manier waarop de rijkdom tot stand kwam, kon vaak niet door de beugel, maar dat is een andere discussie.
We hebben het nog steeds over de Nederlandse identiteit, dat was toen zonder twijfel de combinatie koopman / dominee. Dit fenomeen werd goed beschreven door Max Weber in zijn boek ‘De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme’. Door een moraal van hard werken en sober leven, werden winsten op nieuw geïnvesteerd.

Polderen


Investeringen gingen onder meer naar droogleggingen, de poldermolen had hier een belangrijke rol. Het verkrijgen en ontwikkelen van nieuw land had nogal wat maatschappelijke implicaties en precies daar ligt de Nederlandse identiteit. Een drooglegging en exploitatie was geen zaak meer voor een enkele investeerder, ook omwonenden, dorpen, boeren en de overheid hadden een belang. Een polder moet worden beheerd ten aanzien van de waterkering, waterkwantiteit en -kwaliteit en infrastructuur. Om alle belangen te vertegenwoordigen, leidde dat al in de 14e eeuw tot de vorming van min of meer democratisch gekozen polderbesturen, deze werden uiteindelijk geformaliseerd tot de waterschappen in 1700.
Het is dan ook een plechtig moment als ik in mijn molen buitenlandse bezoekers de trouwzaal laat zien. Dit is namelijk ook de zaal waar periodiek het stembureau voor de buurt is gevestigd en waar eens in de vier jaar nog steeds wordt gestemd over de samenstelling van het Hoogheemraadschap. De Nederlandse identiteit kun je dan ook zonder twijfel in één enkel woord vangen: ‘polderen’.



Meerpartijenstelsel


Dit ‘polderen’, overleggen met alle belanghebbenden om vervolgens tot een besluit te komen, zie je èèn op èèn terug in ons kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging met een lage kiesdrempel. Weliswaar staat een meerpartijenstel een snelle vorming van een regering in de weg, maar dit valt helemaal weg tegen het enorme voordeel: alle meningen, ook de extreme, zijn in het parlement vertegenwoordigd. Het noodzakelijke luisteren, de bijbehorende tolerantie en respect, zijn cruciale elementen. 

Trap naar terrorisme


Als je kijkt naar de zogenaamde ‘staircase to terrorism‘, dan is de eerste trede is een heilig democratisch gegeven, het kunnen uiten van ontevredenheid. Maar als er op de tweede trede geen opties voor verbetering mogelijk zijn, kan radicalisering plaatsvinden.
In Nederland is die eerste trede goed geborgt. 
Ook extreme meningen worden gehoord. Ideologische uitersten als de PVV en Denk zitten beide in de Tweede Kamer, beiden hebben invloed op het beleid. Overigens, ook het theedrinken met bevolkingsgroepen die niet goed integreren, zeg maar het polderen, zijn stappen om radicalisering te vermijden. 

Nog iets

In alle ons omringende landen zijn zogenaamde democratische meerderheidsstelsels van toepassing, waarbij in het parlement hooguit twee of drie partijen zijn vertegenwoordigd. Niet alle meningen worden gehoord en het is dus maar de vraag of er voor extreme opvattingen voldoende opties zijn voor verbetering.
Opmerkelijk, in alle ons omringende landen hebben extremistische aanslagen plaatsgevonden. In Nederland niet, of in mindere mate. Heeft dit te maken met de Nederlandse identiteit?
Laten we voorlopig het ‘polderen’ toch maar koesteren. 


 

Terug naar de homepage


Deel of plaats je reactie direct hieronder: 

  • Meldt je aan met je eigen Disqus, Facebook-, Twitter- of Google-account.
  • Je kunt je ook eenmalig aanmelden met je eigen e-mailadres.