Complottheorieën

0

Op Twitter zag ik een kort filmpje over nepnieuws en complottheorieën: een dame zei in volle overtuiging: ‘ik geloof niet in feiten’. Lubach liet het nog even zien in de uitzending van 18 oktober.
Het duurde even voordat het kwartje viel, een feit is toch een feit? Hoe kun je dat niet geloven? Of zelfs niet aannemen? Feiten zijn verifieerbare waarheden. Toch?

Waarheid en feiten

Waarheid en feiten staan zo nu en dan op gespannen voet met elkaar. Edmund Gettier had geen publicaties op zijn naam staan en om de Universiteit van Detroit enigszins tevreden te houden, drongen collega’s aankom toch iets in te leveren.  In 1963 komen er 3 kantjes getiteld ‘Is justified true belief knowledge?’: is gerechtvaardigd waarlijk geloof hetzelfde als kennis?
Het ‘Gettier Probleem’ werd een klassieker in de filosofie: Frederik wil weten hoe laat het is, hij kijkt op de klok die 12 uur aanwijst. Frederik zegt dat het 12 uur is, dat is (voor hem) een feit. Echter, de klok staat al enkele dagen stil, hij weet dat niet. Bij toeval is precies 12 uur. Dat is het moment van de waarheid, een minuutje later niet meer. 

Causaal verband

De Twitter-feiten-dame toonde een grove onachtzaamheid aan tussen enerzijds de oorzaak/gevolg relatie (causaal verband) en anderzijds correlatie, waarbij twee afzonderlijke gebeurtenissen onterecht als oorzaak/gevolg worden gezien: het geboorteniveau ligt op het platteland hoger dan in de stad; op het platteland komen meer ooievaars voor dan in de stad; dus de ooievaar is van invloed op het geboorteniveau.
Dat soort redenaties worden alom politiek uitgebuit: ‘asielzoekers nemen onze huizen in’ en ‘Marokkanen zijn criminelen’. Ook de social media zitten vol met nepnieuws en complottheorieën.
Hoe dat te onderscheiden? Je bent al een heel eind als je het verschil onderkent tussen causaliteit en correlatie. 

Complotdenken

Reflecteren, analyseren en anticiperen zijn typische verworvenheden van ‘ons’ rationeel menselijk brein. De mens is in staat om waarheid, feiten, causaliteit en correlatie te onderkennen. Maar vergis je niet, het was een lang proces om het onverklaarbare van de natuur, donder en bliksem, leven en dood te verklaren, het is onze geschiedenis. Nadenken is niet aangeboren, het moet worden bijgebracht in de opvoeding en vooral het onderwijs (zie hieronder de link naar Burgerschap). 

Daar komt nog iets bij, wetenschap herbergt per definitie een mate onzekerheid, uitkomsten kunnen altijd achteraf als ‘onwaar’ worden gefalsifieerd. Een dergelijke onderzoeksmethode helpt ons verder, maar er is ook een nadeel, want we willen juist zekerheid. Ik zie het voor mijn ogen gebeuren in de diverse opinie-praatprogramma’s op TV, de wetenschappelijke experts ‘denken dat’, de criticasters ‘weten zeker’ dat het niet zo is.
Als in de huidige snel veranderende wereld een mate van logica niet wordt getraind, slaat de onzekerheid toe en is er kans op een terugval naar het zogenaamde zoogdierenbrein. Kenmerken als planloosheid, kortzichtigheid, (de mens als) vluchtdier, angst voor het vreemde en het vreemde, kunnen zomaar opspelen. Plak daar een charismatisch leider aan vast die met zekerheid beweert dat Soros . . .     

Helaas, voor de dame die niet in feiten gelooft en Frederik, is het inmiddels 1 minuut na 12uur.

Ybo van den Beukel
oktober 2020


Het ligt voor de hand: ook de moderne mens heeft nog last van De Evolutionaire Stempel.

Hoe op te lossen?
Er is maar 1 oplossing: opvoeding en onderwijs. Vandaar mijn Pleidooi voor burgerschap.

 

Reageren en delen worden op prijs gesteld.

Of stuur me een directe e-mail

 

Over de auteur

Wat vind jij ervan? Laat het maar weten

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.